skip to Main Content

Dodenherdenking 2019

Na afloop van de stilte bij het monument op het Carnegieplein hield de voorzitter van de HGK een toespraak in de samenkomst met het Haagse comité 4 / 5 mei. Na de prachtige muziek van het echtpaar Edelen (Schumann) reikte hij gedachten aan over de zin van het herdenken.

Herdenking 4 mei 2019

Aan wie heeft u net gedacht bij het monument?

Dat is geen gewetensvraag om te weten of uw herdenking past in de doelstelling van het nationale comité 4 en 5 mei. Het is ook niet een vraag die bedoeld is om de herdenking zuiver te houden en dichtbij de oorlog van toen te houden en anderen uit te sluiten.

De laatste jaren wordt de discussie gevoerd over wie nu herdacht mogen worden op deze dag. Wordt het niet een verwaterde herdenking indien we alles en iedereen gaan herdenken?

Wie heeft u herdacht?

Ik hoop dat het herdenken zojuist een rijke ervaring was waarbij een veelheid van personen en beelden in uw herinnering voorbij is gekomen. Wie de kranten leest en programma’s ziet, wordt geconfronteerd met veel verhalen van mensen die net wel of net niet aan de dood zijn ontsnapt. Het zijn verhalen die aan de vergetelheid worden ontrukt. We willen ontsnappen aan de wetmatigheid van de vergetelheid in de geschiedenis die de verhalen van het verleden in de marge van ons denken duwt. Arnon Grunberg schrijft vanmorgen in de NRC: de oorlog blijft een schimmenrijk. Wie weet nog precies wat er gebeurd is? We dreigen het te vergeten.

Herdenken betekent dat we ons verzetten tegen de wetmatigheden van “verleden tijd” en “vergeten tijd”. Herdenken betekent dat onze herinnering sterker is dan de vergetelheid die zich aan ons opdringt.

Christenen mogen beschouwd worden als specialisten van herdenken omdat ze wekelijks de dood van één persoon herdenken. Die ene persoon staat centraal, maar dat is geen exclusiviteit; integendeel: de herdenking van die ene persoon omvat tegelijk de gehele mensheid, ja zelfs de gehele geschiedenis. Ik plaats daarin mijn mensen en mijn beelden die ik niet wil vergeten. Bij de zondagse herdenking in kerken komt een veelheid van personen en beelden voorbij en dat vinden we verrijkend en verdiepend. Christenen noemen dat heiligend, helend, genezend. Juist door zoveel mogelijk ruimte te scheppen voor de personen en beelden in je herinnering, blijft het herdenken van de ene persoon van 2000 jaar geleden zinvol.

Aan wie heeft u gedacht bij het monument?

Dit herdenken overstijgt de tijden en de plaatsen van vandaag. Het herdenken brengt ons dichterbij de verzetsmensen die gevangen zaten in het Oranjehotel en op de Waalsdorpervlakte doorgeschoten zijn; het brengt ons dichterbij de homoseksuelen en Roma die afgevoerd en vermoord zijn omdat zij anders zijn; natuurlijk ook dichtbij de joodse Haagse kinderen en volwassenen die vermoord zijn in vernietigingskampen, maar evenzeer dicht bij de blauwhelmen die omgekomen zij bij vredesmissies in de afgelopen tientallen jaren, Afganistan, Mali, voormalig Joegoslavië, met wisselend succes.

Aan wie heb ik gedacht bij het monument?

Ik denk ook aan mijn medebroeder Xyste uit de Centraal Afrikaanse Republiek die nog dagelijks leeft met de angst dat het geweld vandaag weer losbarst, of de advocaat Arsene uit Congo die via Justice en Peace bij mij gelogeerd heeft in kader van Shelter City en voor wie verkiezingen levensgevaarlijk zijn en voor wie nu ebola de ramp nog groter maakt.

Ik kan geen rem zetten op mijn herinneringen en gedachten. Ik zou aan iedereen wel willen denken, maar dat wordt onzinnig en leeg. Nee concrete gezichten en namen, beelden van documentaires en verhalen, van een Joodse vriend die als kind was ondergedoken, van mijn moeder die als onwetend en naïef meisje krantjes rondfietste waarvan ze amper begreep wat er in stond, totdat haar ouders het haar verboden omdat het te gevaarlijk was. Ze woonde immers naast de legerbasis aan de Brasserskade bij Delft. Ik denk aan Anna Mathilda Lansberg, een Joods meisje van 14 jaar, voor wie ik een bloem heb neergelegd bij het Joodse kindermonument vorige week. De lijst is een open lijst en kan verrijkt worden. Dat is het mooie: er is geen grens in het herdenken.

Wie weet van herdenken, is een rijk en gezegend mens. Wie weet van herdenken, kan ontkomen aan het schimmenrijk van de geschiedenis. Wie weet van herdenken, zal de geschiedenis kunnen bewaren. Wie weet van herdenken, bouwt aan zijn/haar identiteit. Als we samen herdenken, bouwen we we samen aan onze identiteit.

De twee minuten stilte kunnen de meest rijke moment van het jaar zijn dat we met elkaar in Nederland delen. Laten we dat moment altijd bewaren, koesteren en verzorgen.

Ad van der Helm, voorzitter Haagse Gemeenschap van Kerken

Den Haag 4 mei 2019

Back To Top
X